Atopik dermatit nədir?

Atopik dermatit quru, qaşınan və iltihablı dəriyə səbəb olan bir xəstəlikdir. Daha çox kiçik yaşlı uşaqlarda rast gəlinsə də, istənilən yaşda yarana bilər. Atopik dermatit uzunmüddətli (xroniki) xəstəlikdir və zaman-zaman kəskinləşə bilər. Narahatlıq yaratsa da, yoluxucu deyil.

Atopik dermatiti olan insanlarda qida allergiyası, allergik rinit (saman qızdırması) və astma inkişaf etmə riski daha yüksəkdir.

Dərini mütəmadi nəmləndirmək və düzgün dəriyə qulluq qaydalarına riayət etmək qaşınmanı azaltmağa və yeni kəskinləşmələrin qarşısını almağa kömək edə bilər. Müalicəyə dərman tərkibli məlhəm və kremlər də daxil ola bilər.

Əlamətləri

Atopik dermatitin əlamətləri bədənin istənilən nahiyəsində yarana bilər və insandan insana fərqlənir. Əsas əlamətlərə aşağıdakılar daxildir:

Quru və çatlamış dəri

Qaşınma

Şişmiş dəri üzərində səpkilər; səpginin rəngi dəri rəngindən asılı olaraq dəyişə bilər

Qəhvəyi və ya qara dəridə xırda, qabarmış düyünlər

Dəridən maye gəlməsi və qabıqlanma

Dərinin qalınlaşması

Göz ətrafındakı dərinin tündləşməsi

Qaşımaq nəticəsində dərinin həssaslaşması və zədələnməsi

Atopik dermatit çox vaxt 5 yaşından əvvəl başlayır və yeniyetməlik və yetkinlik dövründə də davam edə bilər. Bəzi insanlarda xəstəlik müəyyən müddət kəskinləşir, daha sonra isə hətta bir neçə il ərzində sakitləşə bilər.

Nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?

Sizdə və ya uşağınızda aşağıdakı hallar varsa, həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur:

Atopik dermatitin əlamətləri müşahidə olunursa;

Narahatlıq yuxuya və gündəlik fəaliyyətlərə mane olursa;

Dəridə infeksiya əlamətləri yaranıbsa — yeni qırmızı zolaqlar, irin və ya sarı qabıqlar müşahidə edilirsə;

Ev şəraitində görülən tədbirlərə baxmayaraq simptomlar davam edirsə.

Əgər sizdə və ya uşağınızda qızdırma varsa və səpgi infeksiyalaşmış kimi görünürsə, dərhal tibbi yardım almaq lazımdır.

Səbəbləri

Bəzi insanlarda atopik dermatit dərinin qoruyucu funksiyasına təsir edən genetik dəyişikliklə əlaqəli ola bilər. Dərinin qoruyucu baryeri zəiflədikdə dəri nəmi daha çətin saxlayır və bakteriyalara, qıcıqlandırıcılara, allergenlərə və tütün tüstüsü kimi ətraf mühit faktorlarına qarşı daha həssas olur.

Bəzi insanlarda isə atopik dermatit dəridə Staphylococcus aureus bakteriyasının həddindən artıq çoxalması ilə əlaqəli ola bilər. Bu bakteriya faydalı bakteriyaların yerini tutaraq dərinin qoruyucu baryerini poza bilər.

Dərinin qoruyucu baryerinin zəifləməsi immun sisteminin reaksiyasına səbəb ola bilər. Bu da dəridə iltihab və digər simptomların yaranmasına gətirib çıxarır.

Atopik dermatit dermatitin bir neçə növündən biridir. Digər geniş yayılmış növlərə kontakt dermatit və seboreik dermatit (kəpək) daxildir. Dermatitin bu növləri yoluxucu deyil.

Risk faktorları

Atopik dermatitin əsas risk faktorları keçmişdə ekzema, allergiya, allergik rinit və ya astma keçirmiş olmaqdır. Ailədə bu xəstəliklərin olması da atopik dermatit riskini artırır.

Mümkün fəsadlar

Atopik dermatitin mümkün fəsadlarına aşağıdakılar daxildir:

Astma və allergik rinit: Atopik dermatiti olan bir çox insanda astma və allergik rinit də inkişaf edə bilər. Bu xəstəliklər atopik dermatitdən əvvəl və ya sonra yarana bilər.

Qida allergiyaları: Atopik dermatiti olan insanlarda qida allergiyalarına daha çox rast gəlinir. Əsas əlamətlərdən biri övrədir (ürtikariya).

Xroniki qaşınan və qabıqlı dəri: Uzunmüddətli qaşınma və qaşıma dərinin qalınlaşmasına, rənginin dəyişməsinə və kobudlaşmasına səbəb ola bilər.

Dəri rəngində dəyişikliklər: Səpgi sağaldıqdan sonra dəridə ətraf nahiyələrdən daha tünd və ya açıq sahələr qala bilər. Bu vəziyyət iltihabdan sonra yaranan hiperpiqmentasiya və ya hipopiqmentasiya adlanır.

Dəri infeksiyaları: Dərinin davamlı qaşınması açıq yaralara və çatlara səbəb ola bilər. Bu isə bakterial və virus infeksiyalarının yaranma riskini artırır.

Qıcıqlandırıcı kontakt dermatit: Əlləri tez-tez islanan və iş zamanı güclü sabun, yuyucu vasitələr və dezinfeksiyaedici maddələrlə təmasda olan insanlarda daha çox görülə bilər.

Allergik kontakt dermatit: Allergiya yaradan maddə ilə təmas nəticəsində qaşınan səpgilər meydana gələ bilər.

Yuxu problemləri: Güclü qaşınma yuxuya mane ola bilər.

Psixoloji problemlər: Atopik dermatit depressiya və narahatlıqla əlaqəli ola bilər. Bu, davamlı qaşınma və yuxu problemləri ilə bağlı ola bilər.

Qarşısının alınması

Düzgün və müntəzəm dəriyə qulluq ekzemanın kəskinləşmələrinin qarşısını almağa kömək edə bilər.

Dərinizi gündə ən azı iki dəfə nəmləndirin. Krem, məlhəm, şi yağı və losyonlar dəridə nəmin saxlanmasına kömək edir. Sizə uyğun, təhlükəsiz, effektiv, münasib qiymətli və qoxusuz məhsullara üstünlük verin.

Körpələrdə vazelin kimi nəmləndirici məhsulların istifadəsi atopik dermatitin yaranma riskini azaltmağa kömək edə bilər.

Hər gün vanna və ya duş qəbul edə bilərsiniz. İsti deyil, ilıq su istifadə edin və duşu və ya vannada qalma müddətini təxminən 10 dəqiqə ilə məhdudlaşdırın.

Yumşaq, sabunsuz təmizləyici vasitələrdən istifadə edin. Tərkibində boya, spirt və ətir olmayan məhsullara üstünlük verin.

Dərini lif və ya kobud süngərlə sürtməyin.

Duşdan sonra dərini yumşaq dəsmalla yavaşca qurulayın və dəri hələ nəmli ikən, ideal olaraq 3 dəqiqə ərzində, nəmləndirici tətbiq edin.

Atopik dermatitin əsas tətikləyiciləri

Atopik dermatitin tətikləyiciləri insandan insana dəyişə bilər. Hansı faktorların sizdə ekzemanı kəskinləşdirdiyini müəyyənləşdirmək və onlardan mümkün qədər uzaq durmaq faydalıdır.

Ən çox rast gəlinən tətikləyicilər:

Kobud yun parçalar

Quru dəri

Dəri infeksiyaları

İstilik və tərləmə

Stress

Təmizlik vasitələri

Toz gənələri və ev heyvanlarının tükü/dərisi

Kif

Polen

Tütün tüstüsü

Soyuq və quru hava

Ətirlər

Digər qıcıqlandırıcı kimyəvi maddələr

Körpələrdə və uşaqlarda bəzi qidalar, məsələn yumurta və inək südü, ekzemanın kəskinləşməsinə səbəb ola bilər. Uşağınızda qida allergiyasından şübhələnirsinizsə, pediatr və ya digər səhiyyə mütəxəssisi ilə məsləhətləşmək vacibdir.

Ekzemanı hansı faktorların tətiklədiyini müəyyən etdikdən sonra simptomları idarə etmək və kəskinləşmələrin qarşısını almaq üçün həkiminizlə uyğun yanaşmanı müzakirə edə bilərsiniz.