Kontakt dermatit nədir?

Kontakt dermatit ətraf mühitdə olan və dəridə qaşınan səpgiyə səbəb olan maddə ilə təmas nəticəsində yaranan dəri reaksiyasıdır. “Dermatit” tibbi olaraq dərinin qıcıqlanması və ya iltihablanması deməkdir.

Kontakt dermatit dəriyə qıcıqlandırıcı təsir göstərən hər hansı maddə, orqanizm, əşya və ya kimyəvi maddə ilə təmas nəticəsində yarana bilər.

Kontakt dermatitin növləri hansılardır?

Kontakt dermatitin iki əsas növü var:

Allergik kontakt dermatit: Orqanizm dərinin təmas etdiyi və allergen hesab etdiyi maddəyə qarşı allergik reaksiya verir. Ən çox rast gəlinən allergenlərə zinət əşyalarında olan metallar, xüsusilə nikel, kosmetik məhsullar, ətirlər və konservantlar daxildir. Qaşınan səpgi maddə ilə təmasdan bir neçə gün sonra belə yarana bilər.

Qıcıqlandırıcı kontakt dermatit: Bu növ adətən qıcıqlandırıcı maddə ilə təmasdan qısa müddət sonra yaranan və ağrıya səbəb ola bilən səpgidir. Ən çox rast gəlinən qıcıqlandırıcılara yuyucu vasitələr, sabunlar, təmizləyicilər və turşular daxildir. Qıcıqlandırıcı kontakt dermatit allergik kontakt dermatitdən daha çox rast gəlinir.

Kontakt dermatit kimlərdə yaranır?

Kontakt dermatit körpələrdən tutmuş yaşlı insanlara qədər hər yaşda yarana bilər. Dəri reaksiyası tək bir təmasdan sonra və ya uzun müddət ərzində təkrar təmas nəticəsində ortaya çıxa bilər.

Bəzi peşələrdə çalışan insanlar qıcıqlandırıcı kimyəvi maddələr və ya allergenlərlə daha çox təmasda olduqları üçün kontakt dermatit riski daşıyırlar. Bunlara aşağıdakılar daxildir:

Tikinti işçiləri

Gülçülər

Qida sektorunda çalışanlar

Bərbərlər və saç ustaları

Tibb işçiləri

Təmizlik işçiləri və santexniklər

Mexaniklər

Rəssamlar

Kontakt dermatit geniş yayılmış dəri problemidir. Ətrafımızda çoxlu sayda qıcıqlandırıcı və potensial allergen mövcuddur. Həssas dərisi və ya xroniki dəri xəstəliyi olan insanlarda kontakt dermatit daha tez-tez yarana bilər.

Kontakt dermatit bədənə necə təsir edir?

Kontakt dermatit dəridə səpginin yaranmasına səbəb olur. Səpgi bədənin istənilən nahiyəsində meydana çıxa bilər və adətən qızarmış, qaşınan, bəzən isə ağrılı qabarcıqlardan ibarət olur.

Səpgi bir neçə gündən bir neçə həftəyə qədər davam edə bilər. Reaksiyaya səbəb olan maddəni müəyyən edib ondan uzaq durduqda səpgi adətən daha tez sağalır.

Kontakt dermatit necə görünür?

Kontakt dermatitin əlamətləri aşağıdakılar ola bilər:

Qırmızı, bənövşəyi və ya təbii dəri rəngindən daha tünd səpgi

Şişmiş, övrəyə bənzər və ya ətraf dəridən qabarmış sahələr

Xırda sızanaq və ya qabarcıq qrupları

Maye və ya irin ifrazı

Yanma və ya sancma hissi ilə müşayiət olunan ağrı

Dərinin qabıqlanması

Güclü qaşınma

Səpgini qaşımaq dərinin zədələnməsinə və yara yaranmasına səbəb ola bilər. Yara infeksiyalaşarsa, qızarmış və qabıqlı görünə, ağrıya və ya irin ifrazına səbəb ola bilər.

Kontakt dermatit bədənin hansı nahiyələrində yaranır?

Kontakt dermatit allergen və ya qıcıqlandırıcı ilə təmas edən istənilən nahiyədə yarana bilər. Ən çox aşağıdakı bölgələrdə müşahidə olunur:

Üz, boyun və baş dərisi

Dodaqlar, göz qapaqları və yanaqlar

Əllər, barmaqlar və qollar

Cinsiyyət orqanları

Qoltuqaltı

Ayaqlar və baldırlar

Kontakt dermatitə nə səbəb olur?

Allergen və ya qıcıqlandırıcı maddə ilə fiziki təmas kontakt dermatitə səbəb olur.

Dəri müəyyən maddəyə reaksiya verdikdə immun sistemi həmin maddəyə qarşı cavab yaradır. Dərinin şişməsi və iltihablanması immun sisteminin allergen və ya qıcıqlandırıcıya reaksiya verdiyini göstərir. Nəticədə qaşınan səpgi yarana bilər.

Qıcıqlandırıcı maddə səbəb olduqda səpgi bir neçə dəqiqə ərzində, allergen səbəb olduqda isə təmasdan bir neçə saat və ya gün sonra meydana çıxa bilər.

Allergik kontakt dermatitin əsas səbəbləri

Zəhərli sarmaşıq kimi bitkilər

Ətirli dəriyə qulluq məhsulları

Nikel kimi metallar

Bəzi dərmanlar, o cümlədən antibiotiklər

Konservantlar və digər kimyəvi maddələr

Qıcıqlandırıcı kontakt dermatitin əsas səbəbləri

Turşular

Təmizlik vasitələri

Sidik və tüpürcək kimi bədən mayeləri

Bəzi bitkilər

Saç boyaları

Dırnaq lakı təmizləyiciləri və digər həlledicilər

Boyalar və laklar

Sabunlar və yuyucu vasitələr

Rezinlər, plastiklər və epoksi materiallar

Kontakt dermatit yoluxucudurmu?

Xeyr, kontakt dermatit yoluxucu deyil. Məsələn, zəhərli sarmaşıqla təmas etdikdən sonra dərinizdəki allergen maddəni yumadan başqa bir insanın dərisinə toxunsanız, həmin şəxs də allergendən təsirlənə bilər. Lakin bu, kontakt dermatitin insandan insana keçməsi demək deyil.

Orqanizmin reaksiyası dəriyə toxunan maddədən asılıdır və hər insan eyni maddəyə eyni reaksiya vermir.

Kontakt dermatit bədənin digər nahiyələrinə yayıla bilərmi?

Bəli, bəzi hallarda yayıla bilər. Bu, xüsusilə allergik kontakt dermatit zamanı baş verə bilər. İnsan allergenə toxunduqdan sonra əllərini yumadan bədənin başqa hissələrinə toxunarsa, allergen həmin nahiyələrə də keçə bilər.

Səpginin bədənin digər nahiyələrinə yayıldığını müşahidə edirsinizsə, müalicə üçün həkimə müraciət etmək məsləhətdir.

Kontakt dermatit necə diaqnoz qoyulur?

Həkim diaqnoz qoymaq üçün tibbi tarixçəni nəzərdən keçirir, fiziki müayinə aparır və simptomları qiymətləndirir.

Qıcıqlandırıcı kontakt dermatitə səbəb olan maddəni müəyyən etmək üçün xüsusi test yoxdur. Həkim ətraf mühitiniz, təmas etdiyiniz maddələr, səpginin yeri və ölçüsü barədə suallar verə bilər.

Allergik kontakt dermatit zamanı patch test (yamaq testi) tətbiq oluna bilər. Bu test zamanı dəriyə müxtəlif allergenlərlə örtülmüş xüsusi yapışqan yamaq yerləşdirilir. Yamaq çıxarıldıqdan sonra həkim hansı maddələrin allergik reaksiyaya səbəb olduğunu müəyyən edə bilər.

Nadir hallarda səpgidən dəri nümunəsi götürülərək laboratoriyada müayinə oluna bilər.

Kontakt dermatit necə müalicə olunur?

Həm allergik, həm də qıcıqlandırıcı kontakt dermatitin müalicəsində əsas məqsəd simptomları azaltmaq və səbəb olan maddədən uzaq durmaqdır.

Müalicəyə aşağıdakılar daxil ola bilər:

Səbəbdən uzaq durmaq: Səpgiyə səbəb olan maddəni müəyyən etdikdən sonra onunla təması azaltmaq və ya tamamilə dayandırmaq.

Qaşınma və şişkinliyi azaltmaq: Qaşınmaya qarşı reseptsiz kremlər, yerli və ya ağızdan qəbul edilən antihistamin preparatlar, kortikosteroid kremlər və bəzi hallarda ağızdan qəbul edilən steroidlər istifadə oluna bilər.

Kontakt dermatitin qarşısını necə almaq olar?

Kontakt dermatitin qarşısını almaq üçün:

Məlum allergenlərdən uzaq durun.

Ətirsiz nəmləndiricilər seçin.

Ətirsiz və boyasız sabun və təmizləyici vasitələrdən istifadə edin.

Məlum allergen və ya qıcıqlandırıcı ilə təmasdan sonra əllərinizi və dərini dərhal yuyun.

Nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?

Dəri səpginiz:

Qabarcıqlanırsa;

Bir müddət keçdikdən sonra yenidən yaranırsa;

İnfeksiyalaşmış kimi görünürsə — qızarıb, isinib və ya şişibsə;

Ağrılıdırsa;

Davamlı qaşınırsa;

Müalicəyə baxmayaraq bir həftə ərzində keçmirsə,

həkimə müraciət etmək lazımdır.

Nəfəs almaqda çətinlik çəkirsinizsə və ya dodaqlarınızda, ağzınızda şişkinlik yaranıbsa, təcili tibbi yardım alın.

Kontakt dermatit və ekzema arasındakı fərq

Allergik kontakt dermatit və atopik dermatit (ekzema) bir-birinə bənzəyə bilər. Lakin kontakt dermatit adətən dərinin konkret maddə ilə təmasından sonra yaranır və xarici faktorla əlaqəlidir.

Atopik dermatit isə çox vaxt allergiyaya meyillilik və dərinin qoruyucu baryerinin zəifləməsi ilə əlaqəlidir və konkret bir maddə ilə təmasdan yaranmaya bilər.

Qeyd: Kontakt dermatit üçün müalicə və xüsusilə dərman seçimi səpginin səbəbindən və ağırlığından asılıdır. Dəqiq diaqnoz üçün dermatoloq müayinəsi vacibdir.