Rozasea nədir? 

Rozasea üzdə və bədənin digər nahiyələrində, o cümlədən gözlərdə qızartıya səbəb olan geniş yayılmış iltihabi dəri xəstəliyidir. Rozaseanın müxtəlif növləri dəridə xırda qabarcıqların, sızanaqların və şişkinliyin yaranmasına səbəb ola bilər. Bu, xroniki və tam müalicəsi olmayan bir xəstəlikdir.

Rozaseanın növləri

Rozaseanın dörd əsas növü var:

Eritemato-telangiektatik rozasea: Üzdə davamlı qızartı və dərinin altında genişlənmiş, görünən qan damarları ilə xarakterizə olunur. Əlamətlər zaman-zaman kəskinləşə və sonra azala bilər.

Papulopustulyoz rozasea: Dəridə irin və ya maye ilə dolu sızanağa bənzər qabarcıqlar yaranır. Dəri şişə bilər və simptomlar akneyə bənzəyə bilər.

Fimatöz rozasea: Dərinin qalınlaşmasına və şişməsinə səbəb olur. Dəri nahamar görünə bilər və ən çox buruna təsir edir. Ağır hallarda burun böyüyərək yumru görünüş ala bilər. Bu vəziyyət rinofima adlanır.

Göz rozaseası (okulyar rozasea): Gözlərdə qıcıqlanma, qızartı və sulanma yarada bilər. İşığa həssaslıq və göz qapaqlarında ağrılı şişkinliklər də meydana çıxa bilər. Müalicə olunmayan ağır hallarda buynuz qişanın zədələnməsi və görmə problemləri yarana bilər.

Rozasea nə qədər yayğındır?

Rozasea hər kəsdə yarana bilər, lakin daha çox qadınlarda və açıq dəriyə sahib insanlarda müşahidə olunur. Əlamətlər adətən 30 yaşdan sonra ortaya çıxır. Uşaqlarda və yeniyetmələrdə isə nadir hallarda görülür.

Ailəsində rozasea olan insanlarda bu xəstəliyin yaranma ehtimalı daha yüksək ola bilər.

Rozaseanın əsas əlamətləri

Rozaseanın görünüşü insandan insana əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər. Ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır:

Üzdə qəfil qızarma (flushing): Üzün tez-tez qızarması rozaseanın ilk əlamətlərindən biri ola bilər.

Davamlı qızartı: Üzdə keçməyən qızartı gün yanığı və ya qızarmış görünüşə bənzəyə bilər.

Qabarcıqlar və sızanaqlar: Dəridə kiçik qırmızı qabarcıqlar və ya irinlə dolu sızanaqlar yarana bilər. Rozasea akneyə bənzəsə də, qara nöqtələrə səbəb olmur.

Görünən qan damarları: Dərinin altında nazik, qırmızı xətlər şəklində kiçik qan damarları görünə bilər.

Yanma və sancma: Üzdə yanma və ya sancma hissi yarana bilər.

Qaşınma və dartılma hissi: Bəzi insanlarda dəri qaşına və ya dartılmış kimi hiss oluna bilər.

Quru dəri: Üz dərisi kobud və həddindən artıq quru görünə bilər.

Dəri qalınlaşması: Bəzi hallarda dəri qalınlaşaraq böyüyə bilər və xüsusilə burunda rinofimaya səbəb ola bilər.

Şişkinlik: Üzdə şişkinlik digər simptomlarla birlikdə və ya müstəqil şəkildə yarana bilər.

Rozasea bədənin hansı nahiyələrinə təsir edir?

Rozasea ən çox üzdə müşahidə olunur, xüsusilə:

Burun

Yanaqlar

Alın

Çənə

Gözlər

Bundan əlavə, sinə, qulaqlar, boyun və baş dərisində də simptomlar yarana bilər.

Rozaseanı nə kəskinləşdirə bilər?

Rozaseası olan hər bir insanın simptomlarını kəskinləşdirən fərqli faktorlar ola bilər. Ən çox rast gəlinən tətikləyicilər:

Günəş şüaları

Həddindən artıq isti və ya soyuq hava

Stress

Spirtli içkilər

Acılı qidalar

Bəzi dəri və saç məhsulları

Hormonal dəyişikliklər

Hansı faktorların sizdə rozaseanı kəskinləşdirdiyini müəyyən etmək üçün bir neçə həftə ərzində qəbul etdiyiniz qidaları, içkiləri, istifadə etdiyiniz kosmetik məhsulları və gündəlik fəaliyyətləri qeyd edə bilərsiniz. Bu, fərdi tətikləyiciləri müəyyən etməyə kömək edə bilər.

Rozaseaya nə səbəb olur?

Rozaseanın dəqiq səbəbi hələ məlum deyil. Araşdırmalar onun aşağıdakı faktorlarla əlaqəli ola biləcəyini göstərir:

Qan damarlarına, immun və ya sinir sisteminə təsir edən dəyişikliklər

Demodex adlı mikroskopik dəri gənələri

H. pylori bakteriyası ilə əlaqəli infeksiya

Dərini infeksiyalardan qoruyan katelisidin adlı zülalın funksiyasındakı dəyişikliklər

Rozasea autoimmun xəstəlikdirmi?

Rozaseanın autoimmun xəstəlik olub-olmadığını müəyyən etmək üçün araşdırmalar davam edir. Bəzi rozasea növlərində immun sisteminin həddindən artıq aktiv reaksiyası rol oynaya bilər.

Günəş şüası və temperatur dəyişiklikləri kimi ətraf mühit faktorları da bəzi insanlarda immun sisteminin həddindən artıq reaksiyasına səbəb olaraq simptomları kəskinləşdirə bilər.

Rozasea necə diaqnoz qoyulur?

Rozaseanın diaqnozu əsasən simptomların və dərinin müayinəsi əsasında qoyulur. Həkim tibbi tarixçənizi öyrənir və üzdəki qızartı, qabarcıqlar, sızanaqlar, yanma və qaşınma kimi əlamətləri qiymətləndirir.

Rozaseanı müəyyən edən xüsusi laboratoriya testi yoxdur. Lazım olduqda dermatoloqa müraciət etmək tövsiyə edilə bilər.

Rozasea necə müalicə olunur?

Müalicənin əsas məqsədi simptomları azaltmaq, kəskinləşmələrin qarşısını almaq və xəstəliyin nəzarətdə saxlanmasına kömək etməkdir.

Müalicə seçimlərinə aşağıdakılar daxil ola bilər:

Dərmanlar: Qızartı, qabarcıq və sızanaqları azaltmaq üçün yerli və ya ağızdan qəbul edilən dərmanlar.

Lazer müalicəsi: Görünən qan damarlarını azaltmaq və dəridəki qızartını minimuma endirmək üçün istifadə oluna bilər.

Cərrahi müalicə: Ağır hallarda, xüsusilə rinofima nəticəsində burunda yaranan dəyişikliklərin korreksiyası üçün cərrahi müdaxilə tətbiq oluna bilər.

Rozaseanın müalicəsində həkim tərəfindən antibiotiklər, brimonidin, azelaik turşu, ivermektin və ya metronidazol tərkibli preparatlar təyin edilə bilər.

Rozasea zamanı hansı qidalardan uzaq durmaq lazımdır?

Bəzi insanlarda acılı qidalar rozasea simptomlarını kəskinləşdirə bilər. Lakin tətikləyicilər fərdi olduğu üçün acılı qidaların hər bir insanda eyni reaksiyaya səbəb olacağına zəmanət yoxdur.

Əgər müəyyən bir qidadan sonra simptomların kəskinləşdiyini müşahidə edirsinizsə, həmin qidadan uzaq durmaq faydalı ola bilər.

Rozasea tamamilə sağalırmı?

Rozasea xroniki xəstəlikdir və tam müalicəsi yoxdur. Lakin düzgün müalicə və simptomları kəskinləşdirən faktorların müəyyən edilməsi ilə xəstəliyi nəzarətdə saxlamaq və kəskinləşmələrin sayını azaltmaq mümkündür.

Rozaseanın qarşısını necə almaq olar?

Rozaseanın dəqiq səbəbi bilinmədiyi üçün onun yaranmasının qarşısını tamamilə almaq mümkün deyil. Lakin kəskinləşmələrin qarşısını almaq üçün fərdi tətikləyicilərdən uzaq durmaq olar.

Günəşdən qorunmaq xüsusilə vacibdir. Günəş şüaları rozasea simptomlarını kəskinləşdirə bilər. Buna görə:

Hər gün günəş kremindən istifadə edin.

Günəş kremini gün ərzində mütəmadi olaraq yeniləyin.

UV qoruyucu geyim və aksesuarlar istifadə edin.

Uzun müddət birbaşa günəş altında qalmaqdan çəkinin.

Rozaseanı makiyajla örtmək olarmı?

Bəli, bəzi kosmetik məhsullar qızartının görünüşünü azaltmağa kömək edə bilər:

Yaşıl tonlu nəmləndiricilər qızartını vizual olaraq neytrallaşdıra bilər.

Yağsız konsiler və tonal kremlər istifadə oluna bilər.

Mineral pudralar daha az qıcıqlandırıcı tərkibə malik ola bilər.

Ətirsiz və həssas dəri üçün nəzərdə tutulmuş məhsullara üstünlük verilməlidir.

Günəşdən qoruyucu SPF-li kosmetik məhsullardan istifadə etmək faydalıdır.

Rozasea simptomları ağrı və ya ciddi narahatlıq yaradırsa, dermatoloqa müraciət etmək məsləhətdir.