Melazma nədir?

Melazma dəridə qəhvəyi və ya mavi-boz rəngli ləkələrin, yaxud çillərə bənzər piqment sahələrinin yaranması ilə xarakterizə olunan dəri xəstəliyidir. Buna bəzən “hamiləlik maskası” da deyilir. Melazma dərinin rəngini müəyyən edən piqmenti istehsal edən hüceyrələrin həddindən artıq aktivləşməsi nəticəsində yaranır. Bu, geniş yayılmış və zərərsiz bir vəziyyətdir və bəzi müalicə üsulları onun görünüşünü azaltmağa kömək edə bilər. Melazma adətən bir neçə ay ərzində solur.

Melazma necə görünür?

Melazma geniş yayılmış dəri xəstəliyidir. Sözün mənası təxminən “qara ləkə” deməkdir. Melazması olan insanlarda dəridə açıq qəhvəyi, tünd qəhvəyi və ya mavi-boz rəngli ləkələr yarana bilər. Bu ləkələr hamar piqment sahələri və ya çillərə bənzər nöqtələr şəklində görünə bilər.

Ən çox üz nahiyəsi, xüsusilə yanaqlar, üst dodaq və alın, həmçinin ön qollar təsirlənir. Melazma hamilə qadınlarda tez-tez görüldüyünə görə “hamiləlik maskası” adlandırılır.

Melazmanın rəngi zaman keçdikcə tündləşə və ya açıla bilər. Adətən yay aylarında daha da tündləşir, qış aylarında isə zəifləyə bilər.

Melazmanın daha az istifadə olunan digər adı xloazmadır. Bu xəstəlik tamamilə zərərsiz olsa da, görünüşdə yaratdığı dəyişikliklər bəzi insanlarda özünəinam problemlərinə səbəb ola bilər.

Melazma ən çox bədənin hansı nahiyələrində yaranır?

Melazma ən çox aşağıdakı nahiyələrdə müşahidə olunur:

Yanaqlar

Burun

Çənə

Üst dodağın üstü

Alın

Bəzən qollarda, boyunda və kürəkdə də yarana bilər. Əslində, melazma günəşə məruz qalan dərinin istənilən hissəsində yarana bilər. Buna görə də bir çox insan simptomların yay aylarında daha da pisləşdiyini müşahidə edir.

Melazma nə qədər yayğındır?

Melazma xüsusilə hamilə qadınlarda geniş yayılmış dəri xəstəliyidir. Hamilə qadınların təxminən 15–50%-də melazma yarana bilər.

Ümumi əhalinin təxminən 1,5–33%-də melazma müşahidə oluna bilər. Daha çox reproduktiv yaş dövründə olan qadınlarda rast gəlinir və yetkinlik dövründə nadir hallarda ortaya çıxır.

Melazma adətən 20–40 yaş arasında başlayır.

Kimlərdə melazma yaranma riski daha yüksəkdir?

Açıq dərili insanlar melazmaya tünd qəhvəyi dəriyə sahib və ya asanlıqla qaralan insanlarla müqayisədə daha az meyllidirlər.

Melazma qadınlarda kişilərdən daha çox müşahidə olunur. Melazma olan insanların təxminən 90%-i qadınlar, 10%-i isə kişilərdir.

Hamilə qadınlarda melazma yaranma ehtimalı daha yüksəkdir. Həmçinin oral kontraseptivlərdən və hormonal preparatlardan istifadə edən insanlarda da risk arta bilər.

Dəridə melazma zamanı nə baş verir?

Dəri üç əsas təbəqədən ibarətdir: xarici epidermis, orta dermis və ən dərin dərialtı təbəqə (subkutis).

Epidermisdə melanosit adlanan hüceyrələr yerləşir. Bu hüceyrələr dərinin rəngini müəyyən edən melanin adlı piqmenti istehsal edir.

İşıq, istilik, ultrabənövşəyi şüalar və hormonal stimullaşdırma melanositlərin daha çox melanin istehsal etməsinə səbəb ola bilər. Nəticədə dəri tündləşir.

Hamiləlik zamanı niyə melazma yaranır?

Hamiləlik zamanı estrogen və progesteron hormonlarının səviyyəsi artır. Bu hormonların melazmanın yaranmasında rol oynadığı düşünülür.

Hamiləlikdən sonra hormon səviyyələri normallaşdıqda dəridəki tünd rəng də adətən tədricən azalır.

Melazmanın növləri hansılardır?

Melazmanın üç əsas növü var. Bu növlər piqmentin dərinin hansı qatında yerləşməsindən asılıdır.

Epidermal melazma

Epidermal melazma tünd qəhvəyi rəngdə olur, sərhədləri daha aydın görünür və xüsusi Wood lampası altında daha nəzərə çarpır. Müalicəyə daha yaxşı cavab verə bilər.

Dermal melazma

Dermal melazma açıq qəhvəyi və ya mavi rəngdə görünə bilər. Sərhədləri daha qeyri-müəyyəndir və Wood lampası altında rəngində əhəmiyyətli dəyişiklik görünməyə bilər. Müalicəyə cavabı daha zəif olur.

Qarışıq melazma

Qarışıq melazma ən çox rast gəlinən növdür. Həm mavi, həm də qəhvəyi ləkələr müşahidə olunur və müalicəyə müəyyən qədər cavab verə bilər.

Melazma xərçəngdirmi?

Xeyr. Melazma xərçəng deyil və xərçəngə çevrilmir.

Lakin bəzi dəri xərçəngi növləri melazmaya bənzəyə bilər. Buna görə düzgün diaqnoz qoyulması üçün dermatoloq müayinəsi tövsiyə olunur.

Melazma qalıcıdırmı?

Melazma adətən xroniki xəstəlikdir. Yəni uzun müddət, bəzən üç aydan artıq davam edə bilər.

Bəzi insanlarda melazma illərlə və hətta ömür boyu qala bilər. Digər insanlarda isə, məsələn, hamiləlik zamanı yaranan melazma daha qısa müddət davam edə bilər.

Melazma ağrıya səbəb olurmu?

Xeyr. Melazma zərərsizdir və adətən ağrı, qaşınma və ya fiziki narahatlıq yaratmır.

Melazmaya nə səbəb olur?

Melazmanın iki əsas səbəbi hesab olunur:

Müxtəlif növ şüalanma — ultrabənövşəyi, görünən işıq və infraqırmızı/istilik şüaları

Hormonlar

Günəşdən gələn ultrabənövşəyi və infraqırmızı şüalar melazmanı xüsusilə kəskinləşdirə bilər.

Digər mümkün səbəblər və risk faktorları bunlardır:

Qıcolma əleyhinə bəzi dərmanlar

Tərkibində estrogen və progesteron olan hormonal kontraseptivlər

Estrogen hormonunda dəyişikliklər

Genetik meyillilik

Qalxanabənzər vəzinin zəif işləməsi — hipotireoz

LED ekranlardan gələn işıq

Hamiləlik

Hormonal dəyişikliklər

Bəzi kosmetik məhsullar

Dərini günəşə qarşı həssas edən dərmanlar

Dərini qıcıqlandıran qulluq məhsulları

Ətirli sabunlar

Solyari və bronzlaşdırıcı yataqlardan istifadə

Melazmanın əlamətləri hansılardır?

Melazmanın əsas əlaməti dəridə açıq qəhvəyi, tünd qəhvəyi və ya mavi-boz rəngli ləkələrin yaranmasıdır.

Bəzən ləkələr qırmızı və ya iltihablı da görünə bilər.

Melazma aşağıdakı nahiyələrdə yarana bilər:

Centrofasial: alın, yanaqlar, burun və üst dodaq

Yanaq nahiyəsi: hər iki yanaqda

Malar: yanaqlar və burun

Mandibulyar: çənə xətti boyunca

Boyun: xüsusilə 50 yaşdan yuxarı insanlarda

Qollar: çiyinlər və yuxarı qollar

Dəqiq diaqnozu həkim qoymalıdır, çünki digər dəri xəstəlikləri də melazmaya bənzəyə bilər.

Bəzi qidalar melazmaya təsir edirmi?

Hazırda hər hansı qida və ya içkinin birbaşa melazmaya səbəb olduğu, onu sağaltdığı və ya kəskinləşdirdiyi elmi olaraq müəyyən edilməyib.

Ümumilikdə dərinin sağlamlığını qorumaq üçün vitamin və minerallarla zəngin balanslı qidalanma tövsiyə olunur.

Vitamin D mənbələrinə aşağıdakılar daxildir:

Badam südü

Yumurta

Ət

Süd

Göbələk

Yağlı balıqlar

Portağal şirəsi

Qatıq

Melazmam varsa, qalxanabənzər vəz xəstəliyim olacaq?

Melazması olan insanlarda qalxanabənzər vəz xəstəliklərinin daha çox müşahidə oluna biləcəyinə dair məlumatlar var. Həkim lazım bildikdə qalxanabənzər vəzin fəaliyyətini yoxlamaq üçün analizlər təyin edə bilər.

Melazma necə diaqnoz qoyulur?

Dermatoloq və ya digər həkim dərini müayinə edərək melazmanı müəyyən edə bilər.

Dərinin piqment dəyişikliklərini daha yaxşı qiymətləndirmək üçün Wood lampası istifadə oluna bilər.

Bəzi hallarda digər xəstəlikləri istisna etmək üçün dəri biopsiyası aparıla bilər. Bu zaman dəridən kiçik nümunə götürülərək mikroskop altında araşdırılır.

Melazma aşağıdakı dəri xəstəlikləri ilə qarışdırıla bilər:

Lixen planus

Dərmanlara bağlı piqmentasiya

Lentigo və ya yaş ləkələri

İltihabdan sonra yaranan hiperpiqmentasiya

Nevus of Hori

Nevus of Ota

Digər piqment pozğunluqları

Melazmanın şiddətini qiymətləndirmək üçün Melasma Area and Severity Index (MASI) adlı qiymətləndirmə sistemi də istifadə edilə bilər.

Melazma öz-özünə yox ola bilərmi?

Bəli. Bəzi insanlarda melazma bir neçə ay ərzində öz-özünə azala bilər.

Xüsusilə hamiləliklə əlaqəli melazma doğuşdan sonra tədricən solmağa meyllidir.

Lakin melazma yenidən yarana bilər. Buna görə günəşdən qorunmaq və həkimin tövsiyələrinə əməl etmək vacibdir.

Melazma necə müalicə olunur?

Melazmanın müalicəsi çətin ola bilər və nəticə insandan insana dəyişir.

Müalicənin ilk mərhələsi melazmanın daha da tündləşməsinin qarşısını almaqdır.

Bunun üçün:

Günəşdən mümkün qədər qorunmaq

Günəş kremindən istifadə etmək

Solyari və bronzlaşdırıcı yataqlardan uzaq durmaq

Dərini qıcıqlandıran kosmetik məhsullardan istifadə etməmək

Dərini qıcıqlandıran sabunlardan uzaq durmaq

tövsiyə olunur.

Günəşə məruz qaldıqda SPF 30–50 olan günəş kremindən istifadə etmək və onu təxminən hər iki saatdan bir yeniləmək faydalıdır. Geniş kənarlı papaq da günəşdən qorunmağa kömək edə bilər.

Melazmanın müalicəsində hansı dərmanlardan istifadə olunur?

Həkim vəziyyətdən asılı olaraq müxtəlif yerli preparatlar təyin edə bilər.

Azelaik turşu

Krem, losyon və ya gel formasında istifadə edilə bilər. Gündə iki dəfə tətbiq oluna bilər. Hamiləlik zamanı istifadəsi bəzi hallarda daha təhlükəsiz seçim hesab olunur, lakin hamiləlikdə hər hansı dərmanı həkimlə məsləhətləşmədən istifadə etmək olmaz.

Sisteamin

Bəzi araşdırmalarda sisteamin kreminin melazmanın azalmasına kömək edə biləcəyi göstərilib.

Hidrokortizon

Yerli kortikosteroid olan hidrokortizon melazmanın rənginin azalmasına kömək edə bilər. Həmçinin digər preparatların səbəb ola biləcəyi dəri qıcıqlanmasını azaltmaq üçün istifadə edilə bilər.

Hidroxinon

Hidroxinon melazmanın müalicəsində istifadə olunan piqmentazmaəleyhinə preparatlardan biridir. Adətən krem və ya losyon formasında tətbiq olunur.

Tretinoin

Tretinoin reseptlə istifadə olunan yerli retinoiddir. Melazmanın müalicəsində effektiv ola bilər, lakin dəridə qıcıqlanma və dermatit yarada bilər. Hamiləlik zamanı istifadə edilməməlidir.

Traneksamik turşu

Traneksamik turşu bəzi hallarda melazmanın müalicəsində istifadə olunur. Krem, inyeksiya və ya ağızdan qəbul edilən forma kimi tətbiq oluna bilər. Ağızdan qəbul edilən traneksamik turşu yalnız həkim nəzarəti ilə istifadə edilməlidir.

Digər maddələr

Melazmanın müalicəsi üçün aşağıdakı maddələr də araşdırılır:

Vitamin C

Arbutin

Deoksarbutin

Qlutation

Kojik turşu

Biyan ekstraktı

Mequinol

Resveratrol

Sink sulfat

Melazma üçün hidroxinon, tretinoin və kortikosteroid birlikdə istifadə edilə bilərmi?

Bəzi hallarda hidroxinon, tretinoin və orta güclü yerli kortikosteroidin kombinasiyası melazmanın müalicəsində daha yaxşı nəticə verə bilər.

Lakin bu preparatların yan təsirləri ola bildiyi üçün belə kombinasiyalar dermatoloqun nəzarəti altında istifadə edilməlidir.

Melazmanın müalicəsində lazer və pilinq istifadə olunurmu?

Bəli. Dermatoloq bəzi hallarda əlavə prosedurlar tövsiyə edə bilər.

Kimyəvi pilinq

Bu prosedur zamanı dəriyə xüsusi kimyəvi maddə tətbiq edilir və dərinin üst təbəqəsinin soyulması təmin olunur. Yeni yaranan dəri daha hamar və bərabər rəngli ola bilər.

Lazer və işıq müalicələri

Bəzi hallarda aşağıdakı prosedurlardan istifadə edilə bilər:

İntensiv impuls işığı — IPL

Qeyri-ablatif fraksional lazerlər

Aşağı enerjili Q-switched lazerlər

Lakin lazer və kimyəvi pilinq bəzi insanlarda piqmentasiyanı daha da artıra bilər. Buna görə bu prosedurlar melazma üzrə təcrübəsi olan dermatoloq tərəfindən həyata keçirilməlidir.

Melazma müalicəsinin yan təsirləri varmı?

Bəzi preparatlar dəridə qıcıqlanma və dermatit yarada bilər.

Məsələn:

Hidroxinon və tretinoin dermatitə səbəb ola bilər.

Azelaik turşu yanma və sancma hissi yarada bilər.

Kimyəvi pilinq və lazer prosedurları dəridə əlavə piqmentasiya yarada bilər.

Bəzi prosedurlar nadir hallarda çapıqlaşmaya səbəb ola bilər.

Yan təsir müşahidə etdikdə həkimə məlumat vermək vacibdir.

Melazmanın müalicəsi nə qədər müddətə nəticə verir?

Müalicənin təsir göstərmə müddəti insandan insana və istifadə olunan preparatdan asılıdır.

Melazma müalicəyə yavaş cavab verə bilər. Mövcud müalicələr adətən melazmanı tamamilə yox etmir, lakin onun görünüşünü əhəmiyyətli dərəcədə azaltmağa kömək edə bilər.

Hamiləlik zamanı melazma yaranarsa nə etmək lazımdır?

Hamiləlik zamanı yaranan melazma doğuşdan sonra çox vaxt tədricən azalır.

Hamiləlik dövründə yalnız hamiləlik üçün təhlükəsizliyi təsdiqlənmiş müalicələrdən istifadə etmək lazımdır. Dərman və ya aktiv tərkibli dəriyə qulluq məhsulu istifadə etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşmək vacibdir.

Melazmanın müalicəsi üçün hansı həkimə müraciət etmək lazımdır?

Dermatoloq dəri xəstəliklərinin diaqnostikası və müalicəsi üzrə ixtisaslaşmış həkimdir. Melazmanın düzgün diaqnozu və uyğun müalicə planının hazırlanması üçün dermatoloqa müraciət etmək məsləhətdir.

Makiyaj melazmanı gizlədə bilərmi?

Bəli. Makiyaj melazmanın görünüşünü müvəqqəti olaraq gizlədə bilər.

Günəşdən qoruyucu xüsusiyyətə malik kosmetik məhsullara üstünlük vermək və dərini qıcıqlandıran məhsullardan uzaq durmaq faydalıdır.

Vitaminlər melazmaya kömək edirmi?

Vitamin D ümumi dəri sağlamlığı üçün vacibdir. Həkim lazım bildikdə vitamin D səviyyəsini yoxlaya bilər.

Vitamin D ilə zəngin qidalara ət, taxıllar, yağlı balıqlar və yumurta daxildir.

Vitamin əlavələrini, xüsusilə yüksək dozaları, həkim məsləhəti olmadan qəbul etmək tövsiyə edilmir.

Doğuşa nəzarət həblərini dayandırsam, melazma keçə bilərmi?

Əgər melazma hormonal kontraseptivlərlə əlaqəlidirsə, kontraseptivin dayandırılmasından sonra ləkələr tədricən azala bilər.

Bu proses adətən üç ay və ya daha uzun müddət çəkə bilər.

Lakin kontraseptivi özbaşına dayandırmaq əvəzinə alternativ seçimləri həkimlə müzakirə etmək daha doğrudur.

Doğuşdan sonra melazma keçirmi?

Hamiləliklə əlaqəli melazma doğuşdan sonra tədricən solmağa meyllidir.

Bəzi hallarda melazmanın azalması təxminən üç ay və ya daha uzun çəkə bilər.

Melazma zamanı nə gözləmək olar?

Melazma zərərsiz dəri xəstəliyidir. Ağrı və qaşınmaya səbəb olmur və xərçəngə çevrilmir.

Lakin günəşdən qorunmadıqda və dərini qıcıqlandıran kosmetik məhsullardan istifadə edildikdə vəziyyət pisləşə və sonradan yenidən yarana bilər.

Melazma nə qədər davam edir?

Melazmanın davametmə müddəti insandan insana dəyişir.

Dərinin daha dərin qatlarında yerləşən piqmentin solması səthi piqmentlə müqayisədə daha uzun çəkə bilər.

Melazma xroniki ola bilər və bəzi insanlarda uzun illər davam edə bilər. Digər hallarda isə müalicə və düzgün qorunma ilə tədricən yox ola bilər.

Melazmanın qarşısını almaq mümkündürmü?

Genetik meyillilik və hamiləlik kimi bəzi faktorların qarşısını almaq mümkün deyil.

Lakin melazmanı kəskinləşdirən faktorların təsirini azaltmaq mümkündür.

Bunun üçün:

Günəş altında qorunmadan qalmayın.

Müntəzəm olaraq günəş kremindən istifadə edin.

Dərini qıcıqlandıran kosmetik məhsullardan uzaq durun.

Dərini qıcıqlandıran sabunlardan istifadə etməyin.

Solyari və bronzlaşdırıcı yataqlardan uzaq durun.

Dermatoloqun təyin etdiyi müalicəyə əməl edin.

Melazma ilə necə yaşamaq olar?

Melazma fiziki baxımdan zərərsiz olsa da, insanın emosional vəziyyətinə təsir göstərə bilər. Bəzi insanlar dərilərindəki dəyişikliklərə görə özlərini narahat və ya utancaq hiss edə bilərlər.

Xoşbəxtlikdən, melazma bir çox hallarda zamanla, xüsusilə günəşdən düzgün qorunduqda, daha az nəzərə çarpan olur.

Melazma zamanı nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?

Dəridə melazmaya bənzər ləkələr müşahidə etdikdə dermatoloqa müraciət etmək məsləhətdir.

Düzgün diaqnoz vacibdir, çünki bəzi digər dəri xəstəlikləri, o cümlədən bəzi dəri xərçəngləri, melazmaya bənzəyə bilər.

Həmçinin müalicəyə mümkün qədər erkən başlamaq ləkələrin daha da tündləşməsinin qarşısını almağa kömək edə bilər.

Həkimə hansı sualları vermək olar?

Dermatoloqa müraciət etdikdə aşağıdakı sualları verə bilərsiniz:

Məndə melazma var, yoxsa başqa dəri xəstəliyidir?

Melazmanın yaranmasına nə səbəb ola bilər?

Hansı dərman və ya vitaminlər mənə uyğun ola bilər?

Hansı günəş kremindən istifadə etməliyəm?

İstifadə etdiyim kosmetik məhsullar melazmanı pisləşdirə bilərmi?

Doğuşa nəzarət üsulum melazmaya təsir göstərə bilərmi?

Hazırda qəbul etdiyim dərmanlardan hər hansı biri melazmanı pisləşdirə bilərmi?

Mənim üçün lazer və ya kimyəvi pilinq uyğundurmu?