Dermatitis herpetiformis (DH) dəridə güclü qaşınma və qabarcıqlarla özünü göstərən, immun sistemlə əlaqəli xroniki dəri xəstəliyidir. Bu xəstəlik qlütenə həssaslıq və çölyak xəstəliyi ilə sıx əlaqəlidir.

Adındakı “herpetiformis” sözü səpgilərin herpes infeksiyasına bənzər qruplar şəklində yaranması ilə əlaqədardır. Lakin vacib məqam odur ki, dermatitis herpetiformis herpes virusundan yaranmır və yoluxucu deyil.

Dermatitis herpetiformis nədir?

Dermatitis herpetiformis zamanı immun sistemin reaksiyası nəticəsində dəridə kiçik, qaşınan qabarcıqlar və səpgilər yaranır.

Xəstəlik əsasən qlütenə qarşı immun reaksiyası ilə əlaqəlidir. Qlüten buğda, çovdar və arpa kimi taxıllarda olan zülallar qrupudur.

DH olan insanların böyük əksəriyyətində bağırsaqlarda qlütenə həssaslıq da mövcuddur. Bu səbəbdən dəri əlamətləri ilə yanaşı, çölyak xəstəliyi də qiymətləndirilməlidir.

Dermatitis herpetiformis kimlərdə daha çox rast gəlinir?

Xəstəlik daha çox yetkin yaşlarda müşahidə olunsa da, müxtəlif yaşlarda meydana çıxa bilər.

Dermatitis herpetiformisin yaranmasında genetik meyllilik də rol oynayır. Xüsusilə HLA-DQ2 və HLA-DQ8 kimi genetik xüsusiyyətlərlə əlaqə müəyyən edilmişdir.

Bundan əlavə, DH olan insanlarda digər autoimmun xəstəliklərə daha çox rast gəlinə bilər. Məsələn:

• qalxanabənzər vəz xəstəlikləri;
• 1-ci tip diabet;
• vitiliqo;
• alopesiya areata;
• pernisiöz anemiya;
• Addison xəstəliyi.

Dermatitis herpetiformisin əsas əlamətləri hansılardır?

Xəstəliyin ən xarakterik əlaməti güclü qaşınma ilə müşayiət olunan qabarcıqlı səpgilərdir.

Dəridə əvvəlcə kiçik qırmızı ləkələr və qaşınan düyünlər, daha sonra isə içi maye ilə dolu kiçik qabarcıqlar yarana bilər. Güclü qaşınma səbəbindən qabarcıqlar tez-tez cızılır və üzərində qabıqlar əmələ gəlir.

Səpgilər daha çox aşağıdakı nahiyələrdə yerləşir:

• dirsəklər;
• dizlər;
• sağrı və omba nahiyəsi;
• çiyinlər;
• baş dərisi.

Səpgilər çox vaxt bədənin hər iki tərəfində simmetrik şəkildə yaranır.

Bəzi hallarda xəstəlik ekzema, qaşınma xəstəliyi və digər dəri problemlərinə bənzəyə bilər. Buna görə düzgün diaqnoz üçün dermatoloq müayinəsi vacibdir.

Dermatitis herpetiformis ilə çölyak xəstəliyi arasında hansı əlaqə var?

Dermatitis herpetiformis qlütenə qarşı immun reaksiyası ilə əlaqəli xəstəlikdir. Qlüten qəbul edildikdə immun sistem müəyyən anticisimlər yaradır və bu proses həm bağırsaqlara, həm də dəriyə təsir göstərə bilər.

Çölyak xəstəliyində qarın ağrısı, ishal, yorğunluq, çəki itkisi və qida maddələrinin sorulmasının pozulması kimi əlamətlər yarana bilər.

Lakin mühüm məqam budur ki, dermatitis herpetiformis olan hər bir insanın mütləq həzm sistemi ilə bağlı şikayəti olmur. Bəzi pasiyentlərdə bağırsaq xəstəliyi heç bir əlamət vermədən davam edə bilər.

Bu səbəbdən DH diaqnozu qoyulan şəxslərdə çölyak xəstəliyinin də araşdırılması vacibdir.

Dermatitis herpetiformis necə diaqnoz qoyulur?

Dəqiq diaqnoz üçün dermatoloq tərəfindən dəri müayinəsi aparılır.

Əsas diaqnostik üsullardan biri dəri biopsiyası və birbaşa immunoflüoresans müayinəsidir. Bu müayinə zamanı dəridə xarakterik IgA çöküntülərinin olub-olmaması yoxlanılır.

Həkim əlavə olaraq qlütenə həssaslıq və çölyak xəstəliyini qiymətləndirmək üçün qan analizləri də təyin edə bilər.

Bəzi hallarda qida çatışmazlıqlarını müəyyən etmək üçün dəmir, ferritin, vitamin B12, fol turşusu, sink və digər göstəricilər də yoxlanılır.

Dermatitis herpetiformis necə müalicə olunur?

Müalicənin əsas hissəsi ömürboyu qlütensiz pəhrizdir.

Buğda, çovdar və arpa tərkibli qidaların qəbulundan uzaq durmaq xəstəliyin uzunmüddətli nəzarətinə kömək edir.

Qlütensiz pəhriz:

• dəri səpgilərinin azalmasına;
• dərman ehtiyacının azalmasına;
• bağırsaq zədələnməsinin yaxşılaşmasına;
• qida çatışmazlıqlarının qarşısının alınmasına;
• uzunmüddətli ağırlaşmaların riskinin azalmasına

kömək edə bilər.

Lakin qlütensiz pəhrizin tam təsirinin ortaya çıxması vaxt tələb edir. Buna görə müalicənin ilkin mərhələsində əlavə dərman müalicəsinə ehtiyac yarana bilər.

Dərman müalicəsi

Dermatitis herpetiformisin dəri əlamətlərinin sürətli şəkildə nəzarətə alınmasında dapson ən çox istifadə olunan dərmanlardan biridir.

Dapson qaşınmanı qısa müddətdə azaltmağa və yeni qabarcıqların yaranmasının qarşısını almağa kömək edə bilər.

Lakin bu dərman bəzi ciddi yan təsirlərə səbəb ola bildiyi üçün yalnız həkim nəzarəti altında istifadə edilməlidir. Müalicə zamanı qan analizləri və digər nəzarət müayinələri tələb oluna bilər.

Dapsona dözümsüzlük olduqda dermatoloq pasiyentin vəziyyətinə uyğun digər müalicə variantlarını nəzərdən keçirə bilər.

Qlütensiz pəhrizə riayət etmək niyə vacibdir?

Dermatitis herpetiformisdə dərmanlar əsasən dəri əlamətlərini nəzarətdə saxlamağa kömək edir. Qlütensiz pəhriz isə xəstəliyin əsas səbəblərindən biri olan qlütenə qarşı immun reaksiyanın uzunmüddətli nəzarətində mühüm rol oynayır.

Buna görə özünü yaxşı hiss etdikdə belə pəhrizi dayandırmaq məsləhət görülmür.

Eyni zamanda, qlütensiz pəhrizə başlamazdan əvvəl həkim və ya dietoloqla məsləhətləşmək məqsədəuyğundur. Çünki düzgün planlaşdırılmayan pəhriz bəzi vitamin və mineral çatışmazlıqlarına səbəb ola bilər.

Dermatitis herpetiformis sağalırmı?

Dermatitis herpetiformis adətən yaxşı idarə olunan xəstəlikdir. Düzgün müalicə və ciddi qlütensiz pəhrizlə dəri əlamətləri əhəmiyyətli dərəcədə azala bilər.

Bununla belə, xəstəlik xroniki xarakter daşıdığı üçün qlütensiz pəhrizə uzunmüddətli, adətən ömürboyu riayət etmək lazımdır.

Dəridə yaranan qaşınma və qabarcıqların səbəbi hər zaman dermatitis herpetiformis olmur. Buna görə xüsusilə təkrarlanan və güclü qaşınma ilə müşayiət olunan səpgilər zamanı dermatoloqa müraciət etmək vacibdir.

Nəticə

Dermatitis herpetiformis sadə dəri səpgisi deyil. Bu xəstəlik qlütenə həssaslıq və çölyak xəstəliyi ilə əlaqəli immun mənşəli dəri xəstəliyidir.

Güclü qaşınma, xüsusilə dirsək, diz, sağrı və baş dərisində simmetrik qabarcıqların yaranması xəstəlikdən şübhələnməyə əsas verə bilər.

Dəqiq diaqnoz üçün dermatoloji müayinə, dəri biopsiyası və lazım gəldikdə çölyak xəstəliyinə dair laborator müayinələr aparılır.

Müalicənin əsasını ömürboyu qlütensiz pəhriz, dəri əlamətlərinin nəzarətini isə həkim tərəfindən təyin olunan dərman müalicəsi təşkil edir.