Halqavari sentrifuqal eritema dəridə dairəvi və ya halqavari qızartıların yaranması ilə xarakterizə olunan xroniki, reaktiv dəri xəstəliyidir. Səpgilər zaman keçdikcə kənarlara doğru genişlənə və mərkəzi hissədə dərinin normal görünüşünü qoruyaraq halqa şəklində formalaşa bilər.

Xəstəliyin ən xarakterik xüsusiyyətlərindən biri səpginin genişlənən kənarının daxili hissəsində yaranan incə qabıqlanmadır. Bu xüsusiyyətə “trailing scale” – arxada qalan qabıq deyilir və diaqnoz üçün mühüm ipucu hesab olunur.

EAC müxtəlif yaşlarda meydana çıxa bilsə də, daha çox böyüklərdə müşahidə edilir.

Halqavari sentrifuqal eritema nədir?

EAC dərinin müəyyən qıcıqlandırıcıya və ya orqanizmdə baş verən başqa bir prosesə verdiyi reaktiv cavab kimi qiymətləndirilir.

Səpgilər əvvəlcə kiçik, çəhrayı və ya qırmızı düyün şəklində başlayır. Daha sonra bir neçə həftə ərzində tədricən böyüyərək dairəvi və ya qövsvari lövhələr əmələ gətirir.

Bəzi hallarda bir neçə halqa bir-biri ilə birləşərək daha mürəkkəb, dalğavari və ya çoxhalqalı görünüş yarada bilər.

Halqavari sentrifuqal eritemanədən yaranır?

EAC-nin dəqiq səbəbi hər zaman müəyyən edilmir. Bununla belə, xəstəliyin bəzi digər xəstəliklər, dərmanlar və müxtəlif xarici faktorlarla əlaqəli ola biləcəyi düşünülür.

Ən çox əlaqələndirilən səbəb və vəziyyətlərə aşağıdakılar daxildir:

• dəri göbələk infeksiyaları;
• ayaq göbələyi;
• bəzi dərmanlara qarşı reaksiyalar;
• hormonal və endokrin problemlər;
• revmatik xəstəliklər;
• hematoloji xəstəliklər;
• hamiləlik;
• bəzi daxili xəstəliklər.

Bəzi hallarda qida faktorları, məsələn, mavi pendir və pomidor, eləcə də stresslə əlaqə də müşahidə edilmişdir.

Bu səbəbdən EAC aşkarlandıqda yalnız dəri səpgilərinə deyil, mümkün səbəblərə də diqqət yetirmək vacibdir.

EAC-nin əsas əlamətləri hansılardır?

Erythema annulare centrifugum əsasən budlarda, sağrı nahiyəsində və qollarda müşahidə edilir. Lakin bədənin digər nahiyələrində də yarana bilər.

Əsas əlamətlər bunlardır:

• çəhrayı və ya qırmızı səpgilər;
• dairəvi və ya halqavari görünüş;
• səpgilərin tədricən genişlənməsi;
• mərkəzi hissənin nisbətən təmiz qalması;
• səpginin kənarında incə qabıqlanma;
• bəzən qaşınma.

Səpgilər bir neçə millimetrdən bir neçə santimetrə qədər böyüyə bilər.

Bəzi hallarda halqalar bir-biri ilə birləşərək dalğavari, çoxhalqalı və ya mürəkkəb naxışlar yaradır.

EAC necə diaqnoz qoyulur?

Bəzi hallarda xəstəliyin xarakterik görünüşü dermatoloqa ilkin diaqnoz qoymağa imkan verir. Xüsusilə səpginin kənarında xarakterik qabıqlanmanın olması mühüm əlamətdir.

Lakin EAC bir sıra digər dəri xəstəliklərinə bənzəyə bildiyi üçün bəzi hallarda dəri biopsiyası tələb oluna bilər.

Həkim eyni zamanda xəstəliyin mümkün səbəbini müəyyənləşdirmək üçün pasiyentin tibbi tarixçəsini və qəbul etdiyi dərmanları nəzərdən keçirə bilər.

Əgər göbələk infeksiyasından şübhələnilirsə, dəri qaşıntısı və ya dırnaq nümunəsi laborator müayinəyə göndərilə bilər.

EAC hansı xəstəliklərlə qarışdırıla bilər?

Halqavari səpgilər müxtəlif dəri xəstəliklərində müşahidə oluna bilər. Buna görə düzgün diaqnoz vacibdir.

EAC aşağıdakı xəstəliklərlə qarışdırıla bilər:

• dəri göbələk infeksiyası;
• granuloma annulare;
• eritema multiforme;
• Lyme xəstəliyinin ilkin mərhələsi;
• psoriaz;
• diskoid ekzema;
• pityriasis rosea;
• dəri lupus xəstəliyi;
• sifilis;
• digər halqavari səpgilərlə müşayiət olunan xəstəliklər.

Xüsusilə səpgilər sürətlə böyüyürsə, yayılırsa və ya başqa simptomlarla müşayiət olunursa, dermatoloq müayinəsi məsləhətdir.

Halqavari sentrifuqal eritema necə müalicə olunur?

Müalicənin əsas məqsədi mümkün olduğu halda EAC-yə səbəb olan əsas faktoru müəyyənləşdirmək və müalicə etməkdir.

Məsələn, səpgilər göbələk infeksiyası ilə əlaqəlidirsə, ilk növbədə həmin infeksiyanın müalicəsi aparılır.

Yerli müalicə

Qaşınma və iltihabı azaltmaq məqsədilə həkim tərəfindən bəzi yerli preparatlar təyin edilə bilər. Bunlara:

• yerli kortikosteroidlər;
• takrolimus;
• pimekrolimus

kimi preparatlar daxildir.

Sistemik müalicə

Əgər EAC müəyyən infeksiya və ya başqa əsas xəstəliklə əlaqəlidirsə, həmin səbəbə uyğun sistemik müalicə aparıla bilər.

İstifadə ediləcək dərman xəstəliyin səbəbindən, pasiyentin ümumi vəziyyətindən və digər tibbi amillərdən asılıdır. Buna görə dərman müalicəsi yalnız dermatoloqun qiymətləndirməsindən sonra başlanmalıdır.

Halqavari sentrifuqal eritema təhlükəlidirmi?

EAC çox vaxt ciddi təhlükə yaradan xəstəlik deyil. Lakin bəzi hallarda onun başqa bir xəstəlik və ya dərman reaksiyası ilə əlaqəli ola bilməsi səbəbindən səbəbin araşdırılması vacibdir.

Xəstəlik bir neçə ay, hətta bir neçə il ərzində təkrarlana bilər. Bəzi insanlarda isə səpgilər heç bir xüsusi müalicə olmadan öz-özünə tamamilə keçə bilər.

Müşahidələrə görə, bəzi pasiyentlərdə səpgilər bir ildən artıq davam edə bilər, lakin bir çox hallarda dəri dəyişiklikləri bir neçə ay ərzində geriləyir.

Nəticə

Erythema annulare centrifugum dəridə tədricən böyüyən, halqavari və qızarmış səpgilərlə xarakterizə olunan reaktiv dəri xəstəliyidir.

Onun ən xarakterik xüsusiyyətlərindən biri səpginin genişlənən kənarının arxasında yaranan incə qabıqlanmadır. EAC müxtəlif infeksiyalar, dərman reaksiyaları, hormonal və digər sistemik problemlərlə əlaqəli ola bilər.

Bu səbəbdən halqavari səpgilərin səbəbini özbaşına müəyyənləşdirmək və dərman istifadə etmək əvəzinə dermatoloq müayinəsindən keçmək daha doğrudur.