Telogen effluvium nədir?

Telogen effluvium stress, xəstəlik və ya orqanizmdə baş verən digər dəyişikliklər nəticəsində yaranan müvəqqəti saç tökülməsi növüdür. Adətən saçların başın üst hissəsində seyrəlməsi ilə müşahidə olunur.

Bu vəziyyət əksər hallarda qalıcı deyil. Səbəb aradan qaldırıldıqdan sonra saçlar adətən yenidən uzanmağa başlayır və bir çox insanda saç tökülməsi 3–6 ay ərzində azalır.

Saçın böyümə dövrü necə işləyir?

Saç follikulları üç əsas mərhələdən keçir:

Anagen (böyümə mərhələsi): Saçın aktiv şəkildə böyüdüyü dövrdür. Saç follikullarının təxminən 80–90%-i istənilən vaxt bu mərhələdə olur.

Katagen (keçid mərhələsi): Saçın böyüməsinin dayandığı və follikulun kiçildiyi qısa mərhələdir.

Telogen (tökülmə mərhələsi): Saç follikulu istirahət vəziyyətində olur və köhnə saç tökülərək yeni saçın böyümə dövrünə başlamasına şərait yaranır.

Telogen effluvium zamanı stress və ya orqanizmdəki dəyişiklik nəticəsində böyümə mərhələsində olan çoxlu sayda saç vaxtından əvvəl telogen mərhələsinə keçir. Nəticədə bir neçə müddət sonra nəzərəçarpacaq saç tökülməsi başlayır.

Kəskin və xroniki telogen effluvium arasındakı fərq

Kəskin telogen effluvium 6 aydan az davam edir. Saç tökülməsi adətən stress və ya digər səbəbdən təxminən 2–3 ay sonra başlayır. Əksər hallarda vəziyyət öz-özünə aradan qalxır.

Xroniki telogen effluvium isə 6 aydan uzun davam edir. Saç tökülməsi bütün baş dərisini əhatə edə bilər. Buna baxmayaraq, adətən tam keçəlliyə səbəb olmur.

Telogen effluvium kimlərdə yaranır?

Telogen effluvium hər kəsdə yarana bilər. Xüsusilə səbəbi müəyyən edilməyən xroniki telogen effluvium 30–60 yaş arası qadınlarda daha çox müşahidə oluna bilər.

Bu, sürətli saç tökülməsinin və xüsusilə qadınlarda saç tökülməsinin ən geniş yayılmış səbəblərindən biridir.

Telogen effluviumun əlamətləri hansılardır?

Əsas simptom saç tökülməsinin artmasıdır. Bunu aşağıdakı hallarda daha aydın görə bilərsiniz:

Saç darayarkən çoxlu saç tökülməsi

Duş zamanı daha çox saç itirmə

Yastıq üzərində çoxlu saç görmək

Baş dərisində saçların seyrəlməsi

Saçların asanlıqla qoparaq tökülməsi

Telogen effluvium zamanı baş dərisi adətən sağlam görünür. Səpgi, güclü qaşınma, yanma, ağrı və qabıqlanma tipik əlamətlər deyil.

Telogen effluviuma nə səbəb olur?

Bir çox vəziyyət telogen effluviumu tətikləyə bilər:

Yüksək hərarət

Doğuş

Ağır infeksiyalar

Güclü psixoloji stress

Böyük cərrahi əməliyyat

Hipertireoz

Hipotireoz

Doğuşa nəzarət həblərinin dayandırılması

Kifayət qədər zülal olmayan məhdudlaşdırıcı pəhrizlər

Bəzi dərmanlar

Bəzi dərman qrupları, o cümlədən retinoidlər, beta-blokatorlar, kalsium kanal blokerləri, bəzi depressiya dərmanları və qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar da saç tökülməsini tətikləyə bilər.

Telogen effluvium yoluxucudurmu?

Xeyr. Telogen effluvium yoluxucu deyil və insandan insana keçmir.

Telogen effluvium necə diaqnoz qoyulur?

Həkim adətən baş dərisini müayinə etməklə telogen effluviumu müəyyən edə bilər.

Bəzən saç dartma testi (pull test) aparılır. Həkim bir qrup saçı yüngülcə dartaraq tökülən saçların sayını və köklərindəki xüsusiyyətləri qiymətləndirir.

Həkim həmçinin son aylarda keçirdiyiniz:

Xəstəlikləri

Stressli hadisələri

Əməliyyatları

Pəhriz dəyişikliklərini

Dərman istifadəsini

soruşa bilər.

Lazım gəldikdə saç tökülməsinin başqa səbəblərini araşdırmaq üçün qan analizləri və ya baş dərisinin biopsiyası aparıla bilər.

Telogen effluvium necə müalicə olunur?

Əsas məqsəd saç tökülməsinə səbəb olan faktoru müəyyən etmək və aradan qaldırmaqdır.

Səbəb aradan qaldırıldıqdan sonra əksər hallarda saç tökülməsi müalicəsiz də tədricən dayanır.

Müalicə variantlarına aşağıdakılar daxil ola bilər:

Minoksidil: Baş dərisinə tətbiq olunan və saç böyüməsini stimullaşdırmağa kömək edən preparatdır. Baş dərisində qıcıqlanma və digər yan təsirlər yarada bilər.

Vitamin və mineral əlavələri: Dəmir və digər qida çatışmazlığı müəyyən edilərsə, həkim uyğun əlavələr tövsiyə edə bilər.

Saç düzümü: Saçların seyrəlməsini daha az nəzərə çarpan etmək üçün uyğun saç düzümü, parik və ya saç əlavələrindən istifadə edilə bilər.

Hər hansı vitamin və ya mineral əlavəsini, xüsusilə dəmir preparatlarını, çatışmazlıq müəyyən edilmədən özbaşına qəbul etmək düzgün deyil.

Telogen effluvium nə qədər davam edir?

Telogen effluvium adətən 3–6 ay davam edir.

Saç tökülməsi azaldıqdan sonra yeni saçların böyüməsini görmək mümkündür. Əksər insanlarda saçlar tədricən əvvəlki sıxlığına qayıdır.

Telogen effluviumdan sonra saç yenidən çıxırmı?

Bəli. Telogen effluvium adətən müvəqqəti saç tökülməsidir.

Tökülmə dövründən sonra təsirlənmiş nahiyələrdə yeni saçların çıxması başlayır. Əksər hallarda proqnoz yaxşıdır və vəziyyət qalıcı keçəllik yaratmır.

Telogen effluviumun qarşısını necə almaq olar?

Saç sağlamlığını qorumaq və saç tökülməsi riskini azaltmaq üçün:

Kifayət qədər zülal qəbul edin.

Balanslı qidalanın.

Həddindən artıq və məhdudlaşdırıcı pəhrizlərdən uzaq durun.

Stressi idarə etməyə çalışın.

Kifayət qədər yatın.

Vitamin və mineral çatışmazlığınız varsa, bunu həkimlə müəyyənləşdirin.

Sürətli çəki itkisindən qaçının.

Yeni qida əlavələri qəbul etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşin.

Qeyd: Saç tökülməsi uzun müddət davam edirsə, çox sürətlidirsə və ya baş dərisində qaşınma, ağrı, səpgi və qabıqlanma kimi əlavə əlamətlər varsa, dermatoloqa müraciət etmək məsləhətdir. Telogen effluvium digər saç tökülməsi səbəblərinə, məsələn, androgenetik alopesiyaya bənzəyə bilər və düzgün diaqnoz müalicə seçimi üçün vacibdir.