Alopesiya areata nədir? Əlamətləri, səbəbləri və müalicəsi

Alopesiya areata immun sisteminin saç follikullarına hücum etməsi nəticəsində yaranan autoimmun xəstəlikdir və dəridə müəyyən nahiyələrdə dairəvi və ya ləkəvari saç tökülməsinə səbəb olur. Dərmanlar və müxtəlif müalicə üsulları saçların yenidən uzanmasına kömək edə bilər, lakin ağır hallarda müalicəyə cavab zəif ola bilər.

Alopesiya areata nədir?

Alopesiya areata bədənin müxtəlif nahiyələrində, xüsusilə də baş dərisində ləkəvari saç tökülməsinə səbəb olan autoimmun xəstəlikdir. “Alopecia” tibbi olaraq saç tökülməsi və ya keçəllik, “areata” isə saç tökülməsinin kiçik və ayrı-ayrı nahiyələrdə baş verdiyini ifadə edir.

Saç tökülməsinin miqdarına və bədənin hansı hissələrində meydana gəlməsinə görə alopesiya areatanın müxtəlif formaları vardır:

Alopesiya areata totalis: Baş dərisindəki bütün saçların tökülməsi.

Alopesiya areata universalis: Baş dərisindəki saçlarla yanaşı, bədəndəki bütün tüklərin tökülməsi.

Diffuz alopesiya areata: Saçların ayrı-ayrı ləkələr şəklində deyil, ümumi şəkildə seyrəlməsi.

Ophiasis alopesiya areata: Baş dərisinin arxa və aşağı yan hissələrində zolaq şəklində saç tökülməsi.

Alopesiya areata kimlərdə yaranır?

Alopesiya areata hər kəsdə yarana bilər. Lakin aşağıdakı hallarda risk daha yüksək ola bilər:

Uşaqlıq dövründə olmaq

Ailədə alopesiya areata tarixçəsinin olması

Şəxsin özündə və ya ailəsində autoimmun xəstəliklərin olması

Diabet

Lupus

Qalxanabənzər vəz xəstəlikləri

Alopesiya areata nə qədər yayğındır?

Alopesiya areata geniş yayılmış saç tökülməsi səbəblərindən biridir. ABŞ-da təxminən 7 milyon insanın bu xəstəlikdən təsirləndiyi bildirilir. Halların təxminən 20%-i uşaqlarda müşahidə olunur.

Alopesiya areata zamanı nə baş verir?

Alopesiya areata zamanı saçlar adətən kiçik, dairəvi və hamar keçəl ləkələr şəklində tökülür. Tökülən nahiyələrin ölçüsü və sayı insandan insana dəyişə bilər.

Bəzi insanlarda dırnaqlarda da dəyişikliklər yarana bilər. Dırnaqlarda kiçik çökəkliklər və nöqtəvari batıqlıqlar əmələ gələ bilər. Bu zaman dırnaqlar kobud və zımpara kimi hiss oluna bilər.

Alopesiya areata adətən fiziki sağlamlığa ciddi təsir göstərmir. Lakin saç tökülməsi insanın görünüşünə və özünəinamına təsir edə bilər. Bəzi insanlarda stress, narahatlıq və depressiya yarana bilər.

Alopesiya areatanın əlamətləri hansılardır?

Ən çox rast gəlinən əlamət saçların ləkəvi şəkildə tökülməsidir. Saç tökülməsi aşağıdakı nahiyələrdə baş verə bilər:

Baş dərisi

Saqqal və bığ nahiyəsi

Qaşlar

Kirpiklər

Bədənin digər tüklü nahiyələri

Digər mümkün əlamət:

Dırnaqlarda xırda çökəkliklər

Nadir hallarda saç tökülən nahiyələrdə:

Qaşınma

Dərinin rənginin dəyişməsi

Qara nöqtələr

Ağ saçların yaranması

Kökə doğru nazik, uca doğru qalın olan “nida işarəsi” formasında qısa tüklər

müşahidə oluna bilər.

Alopesiya areataya nə səbəb olur?

Alopesiya areata autoimmun xəstəlikdir. Normalda immun sistemi orqanizmi bakteriya, virus, parazit və göbələklər kimi yad və zərərli maddələrdən qoruyur. Alopesiya areatada isə immun sistemi səhvən saç follikullarını yad təhlükə kimi qəbul edir və onlara hücum edir.

Nəticədə saç follikulları zədələnir və saç tökülməsi baş verir.

Genetik faktorların da rol oynadığı düşünülür. Bəzi insanlarda genetik meyillilik və ətraf mühitdə qarşılaşdıqları müəyyən faktorlar birlikdə autoimmun reaksiyanı tətikləyə bilər.

Alopesiya areata yoluxucudurmu?

Xeyr. Alopesiya areata yoluxucu deyil.

Dəri-dəri təması və ya hava yolu ilə başqa insana keçmir.

Alopesiya areata necə diaqnoz qoyulur?

Həkim əksər hallarda alopesiya areatanı fiziki müayinə əsasında müəyyən edə bilər.

Həkim:

Saç tökülməsinin nə vaxt başladığını soruşa bilər.

Ailədə alopesiya areata və ya autoimmun xəstəliklərin olub-olmadığını araşdıra bilər.

Baş dərisini və saç tökülən nahiyələri müayinə edə bilər.

Dırnaqlarda dəyişikliklərin olub-olmadığını yoxlaya bilər.

Diaqnoz dəqiq olmadıqda əlavə müayinələr aparıla bilər:

Saç nümunəsinin laboratoriyada analizi

Baş dərisinin biopsiyası

Qan analizləri

Baş dərisində infeksiya əlamətlərinin yoxlanılması

Alopesiya areata necə müalicə olunur?

Alopesiya areata üçün hazırda xəstəliyi tamamilə aradan qaldıran müalicə yoxdur. Lakin müxtəlif müalicələr saç tökülməsini azaltmağa və saçların yenidən uzanmasına kömək edə bilər.

Kortikosteroidlər

Kortikosteroidlər autoimmun reaksiyanın yaratdığı iltihabı azaltmaq üçün istifadə edilə bilər. Onlar:

Baş dərisinə inyeksiya şəklində

Ağızdan qəbul edilən dərman kimi

Krem, məlhəm və ya köpük şəklində

tətbiq oluna bilər.

Minoksidil

Minoksidil saçların böyüməsini stimullaşdırmaq üçün baş dərisinə tətbiq edilən preparatdır. Saçların yenidən uzanması üçün təsirini göstərməsi bir neçə həftə və ya daha uzun müddət çəkə bilər.

Fototerapiya

Fototerapiya xüsusi lampalardan istifadə etməklə dərinin ultrabənövşəyi işığa məruz qoyulmasıdır. Bəzi hallarda alopesiya areatanın müalicəsində istifadə edilə bilər.

Trombositlə zəngin plazma (PRP)

Bu üsulda insanın öz qanından alınan və trombositlərlə zənginləşdirilən plazma baş dərisinə inyeksiya edilir. Məqsəd saçların böyüməsini stimullaşdırmaqdır.

Topikal immunoterapiya

Bu müalicədə dəriyə xüsusi allergen maddə tətbiq edilərək kontrollu allergik reaksiya yaradılır. Bu reaksiyanın saçların yenidən uzanmasını stimullaşdıra biləcəyi düşünülür.

Kosmetik üsullar

Digər müalicələr kifayət etmədikdə saç tökülməsini gizlətmək üçün:

Parik

Şərf

Papaq

Müxtəlif saç düzümləri

istifadə edilə bilər.

Alopesiya areatada saçlar yenidən çıxırmı?

Bəli, bəzi insanlarda saçlar yenidən çıxa bilər. Lakin xəstəliyin gedişi əvvəlcədən dəqiq proqnozlaşdırıla bilmir.

Bəzi insanlarda saçlar yenidən çıxır, lakin müəyyən müddətdən sonra yenidən tökülür. Digərlərində isə saçlar bərpa olunduqdan sonra təkrar tökülmə baş vermir.

Müalicənin effektivliyindən asılı olaraq yeni saçların çıxması təxminən 4–12 həftə ərzində başlaya bilər.

Alopesiya areata totalis və alopesiya areata universalis kimi daha ağır formalarda müalicəyə cavab vermə ehtimalı daha aşağıdır.

Alopesiya areatanın qarşısını almaq mümkündürmü?

Alopesiya areatanın qarşısını tamamilə almağın məlum yolu yoxdur. Müalicələr simptomları azaltmağa və saçların yenidən uzanmasına kömək edə bilər.

Xəstəlik bəzi insanlarda həyat boyu təkrarlanan şəkildə meydana çıxa bilər.

Alopesiya areata ilə necə yaşamaq olar?

Saç tökülməsini və dərini qorumaq üçün aşağıdakı tədbirlər faydalı ola bilər:

Saç tökülməsini gizlətmək üçün makiyajdan istifadə etmək.

Kirpiklər tökülübsə, gözləri günəşdən və xarici təsirlərdən qorumaq üçün gün eynəyi taxmaq.

Baş dərisini günəşdən və küləkdən qorumaq üçün papaq, şərf və ya parik istifadə etmək.

Balanslaşdırılmış qidalanmaya diqqət yetirmək.

Vitamin və mineral çatışmazlığının qarşısını almaq.

Həkimlə məsləhətləşdikdən sonra D vitamini əlavələrinin lazım olub-olmadığını qiymətləndirmək.

Alopesiya areata zamanı nələrdən çəkinmək lazımdır?

Saç tökülməsi olan insanların aşağıdakılara diqqət etməsi faydalıdır:

Günəş və küləyin birbaşa təsirindən baş dərisini qoruyun.

Kirpiklər tökülübsə, gözləri xarici təsirlərdən qoruyun.

Güclü stressi mümkün qədər azaltmağa çalışın.

Tərkibində sərt kimyəvi maddələr olan saç məhsullarından və prosedurlardan uzaq durun.

Yumşaq şampun və kondisionerlərə üstünlük verin.

Nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?

Saç tökülməsini ilk dəfə müşahidə etdikdə həkimə müraciət etmək məsləhətdir. Erkən qiymətləndirmə saç tökülməsinin səbəbini müəyyənləşdirməyə və uyğun müalicəni seçməyə kömək edə bilər.

Müalicəyə başladıqdan sonra aşağıdakı hallarda yenidən həkimlə əlaqə saxlayın:

Yeni simptomlar yaranarsa.

Müalicəyə baxmayaraq vəziyyət yaxşılaşmazsa.

Saç tökülən nahiyədə qızartı, qıcıqlanma və ya şişkinlik kimi infeksiya əlamətləri yaranarsa.